Dehai News

Dahabshiil long banner 728x90
Eritrea for mobile viewing

BBC.com: ቀሺ ኢሳይያስ ሓይለኣብ ደራስን ፕሮፎሽናል ኣሰልጣኒ ኵዕሶ እግርን

Posted by: Berhane.Habtemariam59@web.de

Date: Wednesday, 29 August 2018

  • ወርሒ ነሓሰ ዕለት 29, 2018 ዓም ፈረንጂ

"ቀሺ ኢሳይያስ ሰንበት ናይ ንግሆ ክንራክብ ይጥዕመኩምዶ ይኸውን?"

"ሰንበት ድኣ ቅዳሴ ኣለኒ እንዶ ኣንታ ወደይ?"

"እሞ ናይ ምሸትከ?"

"ናይ ምሸት እታ ዘሰልጥና ጋንታ ጸወታ ኣለዋ ኣብ ሜዳ ኵዕሶ እየ ክህሉ"

"ኣብዚ ሰኑየ ሰሉስ ተገበርናዮከ?"

"ሰኑየ ሰሉስ ናይ ንግሆ ኣብቲ ዝምሃሮ ዘለኹ ዩኒቨርስቲ ክህሉ እየ፡ ናይ ምሸት ክኣ ኣብ መጽናዕትን መጻሕፍቲ ምጽሓፍን እየ ከሕልፎ፡ እንተኽኢልካ ኣብቲ ናይ መጽሓፈይ መመረቕታ'ሞ ምጻእ ብድሕሪኡ ከንዕልል"

ሓደ ሞይኡ ሓደ ሰብ ክልተ ሞይኡ ክንዲ ክልተ ሰብ

ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት መስርሕ ምምላእ ኮይኑ ሞያና ንኸነመዝግብ ንግደደሉ ወይ ንሕተተሉ ይህሉ ይኸውን እዩ፡ ሞያና እዩ ኢልና ዘዝኣመንናሉ ክኣ ነመዝግብ።

ቀሺ፡ ደራሲ፡ ተምሃራይ፡ መምህር ናይ ስነጽሑፍን ግእዝን፡ ፕሮፎሽናል ኣሰልጣኒ ኩዕሶ እግሪ ከምኡ'ውን ምሩቕ ማስተርስ ዲግሪ ዝብሉ ገለ ካብቶም ክምዝገቡ ዝኽእሉ ሞያታት ክኾኑ ይኽእሉ እዮም።

ኩሉ እዚ ሞያይ እዩ ዝብለኩም ሰብ እንተዘጋጥመኩምከ?

ቀሺ ኢሳይያስ ሓይልኣብ ኣብ ኣስመራ ተወሊዶም ዝዓበኡ ኮይኖም ካብ ዩኒቨርስቲ ኣስመራ ብቀዳማይ ዲግሪ ድሕሪ ምምራቖም ፡ መምህር ናይ ቋንቋ እንግሊዝ ኮይኖም ኣብ ካልኣይ ደረጃ ንንውሕ ዝበለ ዓመታት ሰሪሖም እዮም።

ድሕሪ እዚ ኣብ ኮሌጅ ጥበባትን ማሕበራዊ ስነፍልጠትን ናይ ስነጽሑፍን ቋንቋታትን ኤርትራ ተሓጋጋዚ መምህር ዩኒቨርሲቲ ኮይኖም ክሰርሑ ድሕሪ ምጽናሕ ንድሕረ ምረቓ ትምህርቲ፡ ኣብ ዩኒቨርቲ ኬንያታ ናይሮቢ ንኽልተ ዓመታት ትምህርቲ ድሕሪ ምክትታል ብስነጽሑፍ ብማስተርስ ዲግሪ ኣብ ዝሓለፈ ወርሒ ተመሪቆም።

ጎኒ ጎኒ ናይ ማስተርስ ትምህርቶም ፕሮፎሽናል ኣሰልጣኒ ኩዕሶ እግሪ ከብሎም ዝኽእል ናይ ኣሰልጠንቲ ስልጠና ብምውሳድ ድርብ ዓወት ብምዕታር ማስተርስን ሰርቲፊከትን ሒዞም ንዝቀሰምዎ ትምህርቲ፡ ነታ ክምሃሩ ዝልኣኸቶም ቤትትምህርቲ ኮሌጅ ጥበባትን ማሕበራዊ ስነፍልጠትን ዓዲቀይሕ ንኸካፍሉ ናብ ኤርትራ ነቂሎም ኣለዉ።

https://ichef.bbci.co.uk/news/624/cpsprodpb/211F/production/_103197480_img_20180809_133741.jpg

ናይ ድሕረ ምረቃ መጽናዕታዊ ጽሕፎም ኣብ ያታዊ ስነጽሑፍ፡ ያታዊ ስነ ግጥሚን ካልእን ከም ዘተኩር ብምግባር፡ ናይ ማስተርስ ወረቀቶም ዘቕረቡ ቀሺ ኢሳይያስ ቅድሚ ሕጂ ኣብ ያታዊ ስነጽሑፍ ብብዓል ኮንተሮዚኒ፡ ፋይትሎቪችር ሰሎሞን ጽሃየ ካልኦትን ዝቀረቡ እኳ እንተሃለዉ እቶም ጽሑፋት ከም መበገሲ ብምውሳድ ካልኦት ያታዊ ደርፍታት፡ ግጥምታተን ምስላታትን ብህየሳዊ መንገዲ ብምርኣይ ጽሑፎም መጽናዕቶም ከምዘቅረቡ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበርዎ ቃለ መሕተት ሓቢሮም።

ቅድሚ ሕጂ ካብ ዝቐረቡ ንያታዊ ጽሑፋት ዝፍትሹ መጻሕፍቲ ፡ ብህየሳዊ መዳይ ዝተጻሓፈ ከምዘየሎ 'ዉን ብኣብነት ይገልጹ።

"ንደቂ ኣንስትዮ ዝጸቅጥ ያታዊ ኣዛራርባን ምስላታትን ኣሎ፡ ናተይ ጽሑፍ ክኣ ኣብ ያታዊ ግጥምታትን ደርፍታትን ደቂ ኣንስትዮ ተዛረብቲ ትግርኛ፡ ብኸመይ ዓይኒ ይርኣያ ኣብ ዘብል ዓንኬል እየ መጽናዕተይ ኣካይደ።"

ነዚ ንኽገብሩ ናብ ኤርትራ ብምካድ ኣብ ዝተፈላለየ ዓድታትን ይፈልጡ እዮም ዝተብሃሉ ወልቀ ሰባትን ብምውካስ ንዘለምዎ ሓሳብ ሓጋዚ ዝኾኖም ዛዕባታትን ካብቲ ዝገመትዎ ንላዕሊ ኣዕሚቆም ንክሰርሕዋ ከምዝሓጎዝኦም ክኣ የብርሁ።

ነዚ ንምግባር ከባቢ ማይ ምነ እትርከብ ዓዲ ቀጢና ከምዝኸዱ ዝሕብሩ ቀሺ ኢሳይያስ ሓይልኣብ እዛ ዓዲ መምረጺኦም እዛ ዓዲ ካብ ቀደም ኣትሒዛ ናይ ወርቂ መእረዪ ቦታ ምኳናን ካብ ቀደም ወርዊ ክትኣሪ ንዝኸደት ጓል ኣንስተይቲ ዝድረፍን ዘቆናጽብን ደርፊ ምንባሩን ምኳኑ የብርሁ።

ካብ ከባቢ ሰንዓፈ መጥራ፡ ከባቢ ዓዲኳላ ዓዲ ባሕሮ ካብ ከባቢ ዓረዛ ክኣ ዓዲ ንኣምን'ውን እተን ቀሺ ኢሳይያስ ሓይልኣብ ንመወከሲ ዝተጠቀሙለን ዓስታት እየን።

ካብዚ ብተወሳኪ ያታዊ ግጥምታት ይፈልጡ እዮም ካብ ዝተብሃሉ ኣቶ ሓዲሽን ባሻይ ኪዳነን ዝተብሃሉ ካብ ሰገነይቲ ብመልክዕ ቃለ መሕትት ዝተኣከበ መወከሲታት ከምዝተጠቀሙ ምስ ቢቢሲ ኣብ ዝገበርዎ ቃለ መሕትት ሓቢሮም።

https://ichef.bbci.co.uk/news/624/cpsprodpb/15F2C/production/_103200998_keshiisayas.jpg

ቀሺ ኢሳይያስ ሓይልኣብ

ቀሺ ኢሳይያስ ሓይልኣብ ገለ ካብቲ ንጓል ኣንስተይቲ ይጸቅጥ እዩ ዝበልዎ ያታዊ ምስላን ደርፍታትን ንምጥቃስ

"ጓል ዝወለደን ጨው ዝነገደን ሓደ"

"ልቢ ሰበይቲ ክንዲ መርፍእ፡ እንተሰዓምካያ ትጠፍእ"

"እገለ ዕብዲ ፡ ዓሰብ ኬይዳ ሰብኣይ ከተናዲ"

ዝብልን ካልእን ንደቂ ኣንስትዮ ዝቆናጽብን ዝጸቅጥን ምስላታት ብዙሕ ምዃኑ ቀሺ ኢሳይያስ ሓይልኣብ ይትንትኑ።

ብማስተርስ ንኽምረቁ ኣብ ዘዳለዉዎ መጽናዕታዊ ጽሑፋት ነዚ ከምዚ ዝኣመሰለ ንደቂ ኣንስተዮ ዝጸቅጥ፡ ዘቆናጽብ ብደቂ ኣንስተዮ'ውን ከይተረፈ ንቡር ተወሲዱ ዝድረፍን ዝምሰልን ብነቀፌታዊ ዓይኒ ብምትማት ጽቡቕ ተቀባልነት ዝረኸበ መጽናዕታዊ ጽሑፍ ከምዘቅረቡ የረድኡ።

ቀሺ ኢሳይያሰ ብዓዉዲ ሊትሬቸር ካብ ብማስተርስ ዲግሪ ኣብ ዝተመረቕሉ፡ ኬንያታ ዩኒቨርሲቲ ናይ ክዑሶ እግሪ ናይ ኣሰልጠንቲ ኣሰልጠንቲ ትምህርቲ ይውሃብ ስለዝነበረ፡ ነቲ ስልጠና ካብ ጅቦኦም ከፊሎም ከምዝተምሃሩ ሓቢሮም።

https://ichef.bbci.co.uk/news/624/cpsprodpb/16DF9/production/_103198639_keshiissayas.jpg

ቀሺ ኢሳይያስ ሓይልኣብ

ቅሽነትን ኩዕሶ እግርን ከመይ ይጠዓዓም?

ጽባሕ ኣብ ቀዳመ ሰናበቲ ዝካየድ ድሙቅ ግጥማት ፕረሚየር ሊግን ካልእ ወድድራት ኩዕሶ እግሪ ኣውሮጳን፡ ተማሃሮ ኣብ መንገዲ ትምህርቶም፡ ሰራሕተኛታት ኣብ ግዜ ናይ ሻሂ ዕረፍቶም ውጽኢት ግጥም ኩዕሶ እግሪ ዛዕብኦም ኮይኑ ክትርእዮ ንቡር ካብ ዝኸውን ሓያለ ኮይኑ እዩ።

ኣቅሽቲ ኣብ ደገ ሰላም፡ ኣብ እንዳ ወራይ ድሕሪ ቅዳሴ ብዛዕባ ኩዕሶ ከዕልሉን፡ ካብኡ ሓሊፎም ናይ ኩዕሶ ኣሰልጠንቲ ኮይኖም ክንርኢ ግን የዕንቲና ኣይለመዶን።

ቀሺ ኢሳይያስ ሓይልኣብ ግን ነዚ ንቡር ገይሮሞ፡ ንዘለዎም ዝንባለ ዘራጉድ ክኣ ሓንቲ ካብተን ተሓቲመን ንንባብ ዘብቁዑወን ሓሙሽተ መጻሕፍቲ "ሜላታት ኩዕሶ እግሪ" ትብል እያ ።

ቀሺ ኢሳይያስ ሓይልኣብ፡ ድሕሪ ሜላታት ኩዕሶ እግሪ፡ መዝገበ ቃላት ግእዝ-ትግርኛ፤ "ኣብ ኮሌጅ ጥበባትን ማሕበራዊ ስነፍልጠትን መምህር ናይ ግእዝ ኮይነ ምስ ተመደብኩ፡ እኹል መወከሲ ጽሑፋት ስለዘይነበረ ከዳልዋ ወሲነ" ዝብልዋ ካልኣይቲ መጽሓፎም ኮነት።

ናይ ጁባ መዝገበ ቀላት እንግሊዝኛ-ትግርኛ ከምኡ'ውን ትግርኛ-እንግሊዝኛ ብሓደ ዘጣመረት መጽሓፍ፡ 'ታሪክ ዓለም' ካብ እንግሊዝ ዝተተርጎመት ካብ 4,500 ዓመተ ዓለም (ቅድመ ልደተ ክርስቶስ) ክሳብ 1989 ኣገደስቲ ፍጻሜታት ናይ ዓለም ዝሓዘት መጽሓፍ ከምኡ'ውን ኣብ 2017 ዘሕተምዋ ፍልስፍና እትብል ወሲኽካ ሓሙሽተ መጻሕፍቲ ናብ ኣንበብቲ ኣቅሪቦም ኣለዉ።

ፍልስፍናን ሃይማኖትን

ኣብ ዝተፈላለየ ኣጋጣሚታት ሃይማኖታዊ መምሪሒታትን ፍልስፈና ኣንጻር፡ ኣብ ንሓድሕዶም ዘየሰማምዕ ነጥብታት ዝበዝሖም ክልተ ዝተረሓሓቁ ዓውድታት እዮም፡ ቀሺ ኢሳይያስ ሓይልኣብ ግን ካብ ዝፈላልዮም ዘቀራርቦም ከምዝዛይድ ይሕብሩ።

"ናይ ሃይማኖት ትምህርትን ፍልስፍናን ተታሓሒዙ እዩ ዝኸይድ፡ ኣብ ቤተ ክህነት ዝምሃር ተምሃራይ ከም ኣብነት እንተወሲድና ኣብ ኣካዳምያዊ መዳዩ ናይ ምንባብ ናይ ምሽምዳድ ዓቕሙ ስለዘማዕብል ሓጋዚ እዩ"

እንተኾነ ይብሉ ቀሺ ኢሳይያስ ሓይልኣብ፣

"ፍልስፍና፡ ስነልቦና፡ ከምኡ'ውን ባይሎጂ ዝኣመሰለ ክመጽእ እንከሎ ግን እቲ ኣብ ተፈጥሮኣውነት ዝኣምን ናይ ሃይሞኖትና ኣካይዳን ሰብ ካብ ፍልቀት እዩ መጽኡ ዝብል ኣተሓሳስባን ፍልስፍናዊ ሕቶታትን እናተጋጨወ ይኸይድ። ኣመላኽ ኣሎዶ የሎን ዝበሉ ሕቶታት ክኣ ኣብዚ ደረጃ እዚ እናተጋጨወ ይኸይድ"።

ኣብዚ ነቲ ኣምላኽ ኣሎ ዝብል ሕቶ ክኣ እቲ ሰብ መረጋገጺ ይደልየሉ፤ ብተመሳሳሊ ኣምላኽ የሎን ንዝብል'ውን እቲ በቲ ካልእ መዳይ ዘሎ ዝሓቶን መረጋገጺ ዝደልየሉን ኮይኑ ይቅጽል።

ኣብ ኤርትራን ኣብ ኢትዮጵያን መሰረት ኣካዳምያዊ ትምህርቲ ቤተክርስትያናት ምኳነን ብምሕባር፡ ብዙሕ ናይ ቅኔ ናይ ግጥሚ ኣቡሻከር ዝብሃል ናይ ዓውደ ኣዋርሕ ናይ ፍልስፍናን ናይ ሕክምናን ናይ ስነ ከዋክብትን ካልእን ትምህርቲ ይውሃብ ምንባሩ የብርሁ።

ብተወሳኺ ኣብ ሕጊ'ውን ፍትሃ ነገስት ዝብሃል ንዓለማውን ንመንፈሳውን ዘገልግል ሕጊ ካብ ቤተክርስትያን ዝመጸ ምዃኑ የብርሁ።

ቀሺ ኢሳይያስ ሓይልኣብ፡ ኣብ ሃይማኖት፡ እቲ ሕብረተሰብ ቀዲሙ እቲ ኣካይዳ ናይ ቤተክርስትያን እንድሕር ተጎቲቱ ምስ መንእሰያት ዘይምቅዳው ክመጽእ ይኽእል እዩ ስለዚ ኣብ ሃይማኖታዊ መሪሕነት ዝቅመጡ ብስነፍልጠታውን ፍለስፍናዉን ሃይማኖታውን ትምህርትታት ብሱላት ክኾኑ ከምዘለዎም ብምሕባር ኣብ ትምህርቶም ኣብ ድርሰታቶም ሃይማኖታዊ መሪሕነቶምን ናይ ኩዕሶ ናይ ምስልጣን መስርሕን ዝጋጮ ነገር ከምዘይብሉ ይሕብሩ ።

"ኣነ ፕሮፎሽናል ኣሰልጣኒ ኩዕሶ እግሪ ምኳነይ ንሰብ ከገርሞ ይኽእል እዩ፡ እንተኾነ ንዘለኒ ድኣ ወሲኸሉ እምበር ካብ ዝነበረኒ ዝጎደለኒ የብለይን።"

ካህን ኮንካ ብዓል ድኳን ክትከውን ትኽእል ኢኻ

ካህን ኮንካ መራሒ መኪና ክትከውን ትኽእል ኢኻ

ካህን ኮንካ ስፖርተኛ ክትከውን ትኽእል ኢኻ።

ቀሺ ኢሳይያስ ሓይልኣብ ድማ ካህን ኮይኖም ፕሮፎሽናል ኣሰልጣኒ ኩዕሶ እግሪ ክኾኑ ምኽኣሎም ትእምርቲ ዘይምኳኑ ይሕብሩ።

Dm eri tv subscribe

ERi-TV, #Eritrea: Interview with President Isaias Afwerki, November 3, 2018