Date: Monday, 02 March 2020
መጋቢት 01, 2020 ዓምፈ
መጽሓፍ “ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ካብ ሰውራ ናብ መንግስቲ” ብምስራዊ ተመራማሪ ያስር ኣስበኪ ኣብ ዩኒቨርስቲ ካይሮ ኣብ 2019 ንዶክቶርነት ዝተዳለወን ወረቐት ኮይኑ፡ ብዶ/ር ኢብራሂም ነስረዲን ዝተኣልየ እዩ። ማእከል እስትራተጂያዊ መጽናዕቲ ዒራቕ ኣፍሪቃ “ቤት ማሕተም ሕብረት” ከኣ ሓቲሙ ዘርጊሑዎ። እዚ መቀጸልታ ናይ ኣፍሪቃዊ ዓብደልማልክ ዖዳ እዩ። ብመሰረት ኣብ’ቲ መጽሓፍ ዝተገልጸ ከኣ ኣብ ካይሮ ሜዳ ጠልዓት ኣልሓርብ ዝርከብ ቤት ንባብ መደቡሊ ጉዳይ መሸጣ’ቲ መጽሓፍ ሓላፍነት ወሲዱ።
1-ዶ/ር ኢብራሂም ነስረዲን ነቲ መጽሓፍ “ ሞሳ ጽቡቕ ጽቡቕ ጥራሕ ድዩ”
ኣብ ትሕቲ ዝብል ኣርእስቲ ሓጺር መእተዊ ብምቕራብ’ዩ ጀሚሩዎ። እዚ ዘዳለኹዎ ናይ ማስተርን ዶክቶርነትን ወረቃቅቲ ውጽኢት ስራሕ መምህረይ ነፍሰ ሄር ስታዝ ዶ/ር ዓብደልማልክ ዖዳ ክብሎ ባህ ይብለኒ። ኣብ ጉዳይ ኣፍሪቃ ንዓረባዊ ኣንባቢ ዘቅርቦ ዘሎኹ ተኸታታሊ ጽሑፋት ከኣ ካብ ባሕሪ
ብጭልፋ እዩ። ነዚ ዘይንዓቅ ስነ-ፍልጠታዊ ጻዕሪ’ዚ ዝፈጸሙ ብዕድመ ደቂ-ደቁ ዝኾኑ መንእሰያት ወለዶ ድማ ከመስግኖም እፈቱ። ነፍሰ ሄር ዝኸፈቶ መገዲ ብድሕሪኡ ንዝመጽኡ ጥጡሕ ባይታ’ዩ ፈጢሩ። እዚ መስርሕ’ዚ ክቅድል ድማ እምነ።
2-እዚ መጽሓፍ’ዚ 532 ገጻት ዘለዎ ማእከላይ ዓቀን እዩ። ኣብ ክልተ መሰረታውያን ክፋላት ድማ ይምቀል።
ቀዳማይ ክፋል፦ ሰለስተ ምዕራፋት ዘለዎ ኮይኑ 201 ገጻት ይሕዝ። እቲ ተመራማሪ ኣብ ቀዳማይ ምዕራፍ ቅድሚ ምላድ ህዝባዊ ግንባር ዝነበረ መድረኻት’ዩ ዝትንትን። ኣብ ካልኣይ ምዕራፍ ከኣ ህዝባዊ ግንባር ዝተመስረተሉን ዝኽተሎ ስነ-ሓሳብን ኣተኲሩ ይገልጽ። ኣብ ሳልሳይ ምዕራፍ ድማ “ዓንኬል ምንቅስቓሱ” ንዝበሎ የብርህ።
ካልኣይ ክፋል፦ ኣርባዕተ ምዕራፋት ዘጠቃለለ 268 ገጻት ዘለዎ እዩ። ቀዳማይ ምዕራፍ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ነባሪ ቅዋም ንምድላው ዝገበሮ ጻዕሪ ክገልጽ ከሎ፡ ካልኣይ ምዕራፍ ከኣ ብዛዕባ ውሽጣዊ ጉዳይ የብርህ። እቲ ሳልሳይ ምዕራፍ ከኣ ንመስርሕ ምሕደራ ዞባውን ኣህጉራውን ጉዳያት ይትንትን። ኣብ ራብዓይ ምዕራፍ ድማ ንህዝባዊ ግንባር ንደሞክራስን ፍትሕን ዘጋጠሞ ብድሆታት ድሕሪ ምዝርዛር፡ ኣብ መደምደምታ ከኣ ጽሓፊ ውጽኢት መጽናዕቱ ብ11 ገጻት ምስ ኣቅረበ፡ ኣብ መጨረሽታ’ቲ መጽሓፍ ኣርባዕተ ጥብቆታት ኣስፊሩ ኣሎ።
3-ነዚ ኣካዳሚያዊ መጽናዕቲ’ዚ ንምድላው፡ ተመራማሪ ኣብ 326 መወከሲታት’ዩ ተመርኲሱ። እዚ ከኣ 23 ሰነዳት፡ 48 ናይ ዓረብኛ መጻሕፍቲ፡ 31 ዓንቀጻት፡ 2 መልእኽቲታት፡ 3 መጽናዕቲታትን ምርምራትን፡ 3 ጸብጻባት፡ 16 ናይ ጋዜጠኛ ዓንቀጻት፡ 71 ዝተፈላለየ መወከሲታት ካብ ኢንተርነት፡ 7 ዝተፈላለየ ምንጪታት፡ ከምኡውን ዝተመርኮሰሎም ናይ እንግሊዘኛ ጽሑፋት፡ 5 ሰነዳት፡ 41 መጻሕፍቲ፡ 41 ዓንቀጻት፡ 3 በራሪ ጽሑፋት፡ 8 ጸብጻባት፡ 8 ወረቃቕቲ፡ 4 ዜናዊ ጽሑፋት፡ 47 ዝተፈላለየ ካብ ኢንተርነት ዝተረኽበ ሓበሬታታትን 9 ዝተፈላለዩ መወከሲታትን እዮም።
4-ጽሓፊ ብዛዕባ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ዘዳለዎ ስነ-ፍልጠታዊ ወረቀት ንምጽሓፍ ሚዛን ዝወሃቦ ምርምራዊ ጻዕሪ ገይሩ እዩ። ልክዕ’ዩ ብዛዕባ ሰውራ ኤርትራ ብሓፈሻ፡ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ድማ ብፍላይ፡ ዝምልከት ዝተገብረ መጽናዕቲታት ኣሎ። እንተኾነ ግን ኣዚ ሰውራ ኤርትራ ዝውክል ህዝባዊ ግንባር ካብ ዝተመስረተሉ 1977 ክሳብ ናጽነት ኤርትራ 1991 ብዛዕባ ሃገረ ኤርትራ ካብ 1991 ክሳብ 2019 ብዝምልከት ዝተዳለወ ናይ ዶክቶርነት መልእኽቲ’ዚ ብዓይነቱ ናይ መጀመርታ እዩ። እዚ ማለት ከኣ እቲ መጽናዕቲ 14 ዓመት ዘመነ ሰውራ ህዝባዊ ግንባር ዝሓለፎን 18 ዓመት ከኣ ዕድመ ሃገረ ኤርትራ ብድምር 32 ዓመታት ካብ ሰውራ ክሳብ መንግስቲ ዘሎ እዋን ዘጠቃለለ ምዃኑ እዩ። ተመራማሪ ብዛዕባ ታሪኽ መግዛእቲ ኢጣልያ፡ መጉዚትነት ብሪጣንያ፡ ተራ ፖለቲካውያን ሰልፊታት ኣብ ኣርብዓታት ናይ ዝሓለፈ ክፍለ ዘመን፡ ጸገማት ፈደረሽን ኣብ መንጐ ኤርትራን ኢትዮጵያን ኣብ 1952ን ምምስራት ምንቅስቃስ ሓርነት ኤርትራ ብመሪሕነት ስዉእ ተጋዳላይ መሓመድ ስዒድ ናውድ ኣብ 1958ን ኣመልኪቱ ሓጺር ጽሑፍ ብምቅራቡ ከኣ፡ ታሪኻውን ፖለቲካውን ባይታ ንሰውራ ኤርትራ ኣጣጢሑ እዩ።
5-ጽሓፊ ጉዳይ ኤርትራ ብኣህጉራዊ መዳይ ተራ ሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ
ኣብ ግጭት ኤርትራን ኢትዮጵያን ብምቕራብ እቲ ልክዕ መልክዑ ከትሕዞ’ዩ ፈቲኑ። በዚ መዳይ’ዚ ናይ ኣሜሪካ ጸግዒ ኣብ ጐኒ ኢትዮጵያ ኣንጻር ኤርትራ “ካብ ፍሉይ እስትራተጂያዊ ኣገዳስነት ኢትዮጵያ ከም ዝብገስ ምምልካት፡ ንሳ ኢትዮጵያ ኣብ ገማግም ባሕሪ ኤርትራ ደቡባዊ መእተዊ ቀይሕ ባሕሪ መጻብቦ ባብ ኤልመንደብ ስለእትርከብ ብሓደ ወገን፡ በቲ ካልእ መዳይ ከኣ ዞባ ቀርኒ ኣፍሪቃ ነቲ ነዳዲ ወሽመጥ ዓረብ ዝርከቦ ማእከላይ ምብራቕ ዝቀረበ ብምዃኑን እቲ ነዳዲ ብኡኡ ስለዝሓልፍን እቲ ምስ ረብሓታት ኣሜሪካ ብቐጥታ ዝተኣሳሰር ሕቶ ፍልስጥኤም ኣብ ሕምብርቱ ስለዘሎን ከም ዝኾነ ይገልጽ።” “ናይ’ቲ ኣብ ናጻ ኤርትራ መእተዊ ንምርካብ ተስፋ ብምሕዳር ንመሰል ርእሰ ውሳነ ህዝቢ ኤርትራ ዝደገፈ ምብራቓዊ ደምበ’ውን ተንቲኑ።” መርገጺ ሃገራት ኤውሮጳ ብፍላይ ከኣ ንመርገጺ ናይ’ተን ንሽግር ኤርትራ ዝፈጠራን ጉዳይ ኤርትራ ብቐጥታ ዝምልከተንን ብሪጣንያን ኢጣልያን እውን ንጉጉይ መርገጺታተን ኣብ ክንዲ ምእራም ካብ ረብሓታተን ተበጊሰን ኣብ ዝተፈላለየ መድረኻት ግጭት ኤርትራን ኢትዮጵያን ንኢትዮጵያ ከም ዝሓገዛ ኣብሪሁ።” መርገጺ እስላማዊ ዓለም ኣብ ጉዳይ ኤርትራ ብዝምልከት ከኣ ሃገረ ፓኪስታን
ኣብ ኩሉ መድረኻት ዕጥቃዊ ቃልሲ ንመሰል ርእሰ ውሳነ ህዝቢ ኤርትራ ከም ዝደገፈት ሓቢሩ።
6-ዶ/ር ያስር ኣስበኪ ኣብ መጽሓፉ ንህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ኣብ ውሽጢ ክልተ መድረኻት ከም ዘጽንዖ’ዩ ዝሕብር። ንሱ ከኣ
6-1- ቀዳማይ መድረኽ፡ “ህዝባዊ ግንባር ተራኡ ኣብ መድረኽ ሰውራ ዝዓለመ መጽናዕቲ ኮይኑ፡ ኣብዚ ብዛዕባ ተራኡ ከም ምንቅስቓስ ሓርነት ዝምልከት ብዙሕ ጉዳያት ክንገልጽ ኢና። ቀንዲ ካብኡ እቲ ምንቅስቓስ ብኸመይ ከም ዝተመስረተን ዘጋጠሞ ብድሆታትን ተራኡ ኣብ ዕጥቃዊ ቃልስን ንህዝቢ ኤርትራ ዘገድሱ ጉዳያት ኣብ ምፍታሕ ዝነበሮ ኣረኣእያን ኣብ ሓርነታዊ ኲናት መጨረሽታ ዝተመስረተ ምንቅስቓስ ክነሱ፡ ኣብ ኤርትራ እንኮ ቀንዲ ቀዳማይ ምርጫ ንኽኸውን ዘረጋገጾ ዓወታትን” ዘርዚሩ።
6-2- ካልኣይ መድረኽ፡ “ተራ ህዝባዊ ግንባር ሃገር ካብ ዝተመስረተሉን ክሳብ ሕጂን፡ ትካላዊ መለለይታታቱን ነዚ ሕጂ ዘሎ ፖለቲካዊ ስልጣን ኣብ ምቛም መሰረት ዘንበረ ከም ምዃኑ መጠን ኣብ እዋን ስልጣኑ ዝዓመሞ ስራሕን የብርህ። ከምኡውን ቅዋምን ስርዓት ፖለቲካዊ ትካላቱን ዝውንን ምህናጽ ሓድሽ ሃገር፡ መስርሕ ምህናጽ ቊጠባ፡ ምርግጋጽ ማሕበራዊ ልምዓት፡ ዘጋጠሞ ቀንዲ ጸጥታውን ወተሃደራውን ብድሆታትን፡ ዞባውን ኣህጉራውን ጉዳያት ኣብ ምምራሕ ዝተጻወቶ ተራን መሰረት ፍትሕን ደሞክራስን ኣብ ምስራጽ ዝገበሮ ጻዕሪን ነዚ ተመኩሮ’ዚ ዝገበሮ ኣጠቃላሊ ገምጋምን” ይትንትን።
7-ጽማቚ ወረቀት ዶክቶርነት ብመሰረት ኣብዚ መጽሓፍ ዝተጠቕሰ
ተመራማሪ ያስር ኣስበኪ ጽማቚ መጽናዕቱ ብ27 ነጥቢታት ኣሕጺሩ ኣቅሪቡዎ ኣሎ። ኣብዚ ዝስዕብ ነጥቢታት ድማ ብሕጽር ዝበለ ከነቅርቦ ኢና።
7-1- “ተመኩሮ ህዝባዊ ግንባር ኣብ እዋን ዕጥቃዊ ቃልሲ ዘካየዶ ንጥፈታትን ዘርኣዮ ተወፋይነትን ከምኡውን ድማ ኣብ እዋን ናጽነት ስልጣን ምስ ሓዘ ናጻ ሲቭላዊ ሃገር ኣብ ምህናጽ ዝተጻወቶ ተራን ክሙገስ ዝግብኦ ፍሉይ ተመኩሮኣብ ኤርትራ እዩ።”
7-2- “ህዝባዊ ግንባር ሓርነታዊ ምንስቅስቓስ ካብ ካልኦት ሓርነታውያን ምንቅስቓሳት ኣፍሪቃ ዝፈልዮ ናይ ገዛእ ርእሱ መለለይታታት ኣለዎ። ኣብ ገለ መለለይታታቱ እውን በዚ ዝስዕብ ምስ ገለ ሓርነታውያን ምንቅስቓሳት ይመሳሰል እዩ።
ሀ- ከምቲ ኣብ ክፍለ ዓለም ኣፍሪቃ ኣብ ገለ ምንቅስቓሳት ከም ግንባር ሃገራዊ ሓርነት ኣልጀርያን ግንባር ሓርነት ሞዛምቢክን ዝተራእየ ንመላእ መሬት ኤርትራ ካብ መግዛእቲ ሓራ ገይሩ። እንተኾነ ግን ህዝባዊ ግንባር ካብዞም ዝተጠቕሱ ምንቅስቓሳት ዝፍለየሉ፡ መሬቱ ሓራ ድሕሪ ምግባሩ ገስጋሱ ብምቅጻል ክሳብ ኣብ ውሽጢ መሬት ገዛእቲ ሃገር ክበጽሕ ምኽኣሉ እዩ። ኣብ ዋና ከተማ ገዛእቲ ሃገር ኣዲስ ኣበባ’ውን ወተሃደራዊ ምትእትታው ክፍጽም ክኢሉ። ከምዚ ዝኣመሰለ ኣብ ዋና ከተማ ገዛኢት ሃገር ኣቲኻ ንገለ እዋናት ኣብኡ ምጽናሕ ድማ ዝኾነ ካልእ ሓርነታዊ ምንቅስቓስ ኣይፈጸሞን።”
ለ- “ ህዝባዊ ግንባር ኣብ እዋን ስርዓት ሃጸይ ሃይለ ስላሰ፡ ንሕቡራት መንግስታት ኣሜሪካ፡ ኣብ እዋን ስርዓት መንግስቱ ድማ ንሶቬት ሕብረትን ኩባን ንበይኑ መኪቱዎም። እዞም ዓበይቲ ሓይልታት እዚኣቶም ግን ኣብ ሓርነታዊ ኲናት ንገስጋስ ህዝባዊ ግንባር ደው ከብሉ ወይ’ውን ንናይ ምግባር ዓቕሙ ከዳኽሙ ኣይከኣሉን።”
ሐ- “ህዝብዊ ግንባር ዝጥቀሰ ናይ ወጻኢ ሓገዝ ኣይረኸበን። ምስ ሓይልታት መግዛእቲ ኢትዮጵያ ኣብ ዝገብሮ ግጥም ከኣ ኣብ ውሽጣዊ ዓቅሙን ጸጋታቱን ጥራሕ’ዩ ዝምርኮስ ነይሩ።”
መ- “ደቀንስትዮ ኣብ ኲናት ምስታፍ ብፍላይ ከኣ ብህዝባዊ ግንባር ኣብ ውግኣት ንደቀንስዮ ብብዝሒ ይጥቀመለን ብምንባሩ ካብ ካልኦት ሓርነታውያን ምንቅስቓሳት ዝፈልዮ ተመኩሮ እዩ።”
ረ- ህዝባዊ ግንባር ካብ ዕጥቃዊ ቃልሲ ዝኽተል ሃገራዊ ሓርነታዊ ምንቅስቓስ ናብ ስልጣን ዝቆጻጸር ፖለቲካዊ ሰልፊ ኣብ ምስግጋር ተዓዊቱ እዩ።
ሰ- ኣብ ኤርትራ መትከላት ተሓታትነትን ምትሕስሳብን ስለዘሎ ተርእዮ ብልሽውና የለን። እዚ ድማ ትካላት መንግስቲ ዝያዳ ኣፍረይቲን ኣድማዕትን ንኽኾና ሓጊዙ።
ሸ- “ ህዝባዊ ግንባር ሃገራዊ ኤርትራዊ ክብሪታት ብምስራጹ፡ ምስ ኩሉ’ዚ ኣብ ህዝቢ ኤርትራ ዘሎ ናይ ቋንቋን ሃይማኖትን ባህሊን ብሄርን ብዙሕነት ውሽጣዊ ማሕበራዊ ሓድነት ኣብ ምርግጋጽ ዓቢ ኣበርክቶ ገይሩ እዩ። ቀንዲ ናይ’ዚ ክብሪታት’ዚ ከኣ ይቅረ ምባልን ሓሳባትን ርእይቶታትን ካልኦት ምስማዕን ምቅባልን ስለዝኾነ ሕብረተሰብ ዝያዳ ግሉጽን ቊጠባ ድማ ዝያዳ ንጡፍ ክኸውን ክኢሉ። ከምኡውን ማሕበራዊ ስርዓት ዝያዳ ፍትሓውን ንናይ ዝበዝሐ ህዝቢ ኤርትራ ድሌት ዘኽብርን ከም ዝኸውን ገይሩ።”
በ- “ ህዝባዊ ግንባር ኣብዚ ሃገረ ኤርትራ ዝመርሓሉ ዘሎ እዋን ገና ዘጋጥሙዎ ፖለቲካዊ፡ ቊጠባዊ፡ ማሕበራውን ወተሃደራውን ብድሆታት ኣለዉ። ብተወሳኺ
ኣብ’ዚ ዞባ ብዘለዎ ኣቀማምጣን ካልኦት ብኣህጉራዊ ደረጃን ዝጋጥሙዎ ብድሆታት እውን ኣለዉ።”
1- ሓፈሻዊ ነቐፌታዊ ትዕዝብቲ
8-1- እዚ ናይ ዶክቶርነት ወረቐት’ዚ ተመኩሮ ሰውራን መንግስቲን ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራን ህዝባዊ ግንባር ንደሞክራስን ፍትሕን ብዝምልከት ብዓይነቱ ናይ መጀመርታ እዩ።
8-2- እዚ መጽሓፍ’ዚ ብፍላይ ንሃገራዊ ቤት ንባብ ኤርትራ ዓይነታዊ መወሰኽታ ክኸውን ከሎ፡ ብሓፈሻዊ ድማ ንዓረባዊ ኣብያተ ንባብ ዘሀብትም እዩ።
8-3- ተመራማሪ ያስር ኣስበኪ ኣብዚ ዝተሓላለኸን ዝተፈላለየ ሃገራዊ፡ ዞባዊ፡ ክፍለዓለማውን ኣህጉራውን ምንጪታት ዘለዎን ጉዳይ ዝገበሮ ምርምራውን ስነፍልጠታውን ጻዕሪ ዓቢ ሚዛን ዝወሃቦ እዩ።
8-4- ሓፈሻዊ ሰንሰለታዊ ውጥን ተመራማሪ ውዱንን ዕቱብን እዩ። እንተኾነ ኣብ ገለ ምዕራፋት ናይ’ቲ ፍጻመታት ቅደም ተኸተል ብግዜን ታሪኽን ጥራሕ ዘይኮነ ብኣተሃናንጻኡ’ውን ድንግርግር ዝበለ እዩ።
8-5- ጽሓፊ ነቲ ምስ ምዕባለ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ቀስ ብቀስ ብመገዲ ፖለቲካዊ፡ ማሕበራዊ፡ ትምህርታዊ፡ ጥዕናዊ፡ ቊጠባዊ፡ ዜናዊ፡ ሓፋሽ ውድባት፡ ናይ ረዲኤት ማሕበራትን ትካላት ምርምርን ዝምዕብልን ዝሰፍሕን ዝነበረ መበገሲ መሰረት ሃገረ ኤርትራ ዝኾነ ኣይተይጠቀሶን። ኣብ መንጐ ሰውራን መንግስቲን ፍልልይ ክትገብር ዘይክኣል እዩ። ምኽንያቱ መንግስቲ ካብ ውሽጢ ሰውራ ወጺኡ። ሰውራ ድማ ማእዶ መንግስቲ’ዩ ነይሩ። ገለ ጽሓፍቲ ሓደ ካብኦም ታንዛንያዊ ጽሓፊ ዓብደልራሕማን ባቡ ኣብ 1985 ኣብ ሓራ መሬት ደጀን ህዝባዊ ግንባር ዑደት ድሕሪ ምክያዱ “መጻኢ ኣፍሪቃ ኣብ ኤርትራ ርእየዮ” ኢሉ ነይሩ። እዚ ክብል ከሎ ግን ንወተሃደራዊ ዓቕሚ ህዝባዊ ግንባር ማለቱ ኣይኮነን። የግዳስ ብዛዕባ ዝተፈላለየ ውድባዊ፡ ስነ-ሓሳባዊ፡ ፖለቲካዊ፡ ምምሕዳራዊ፡ ቊጠባዊ፡ ማሕበራዊ፡ ትምህርታዊ፡ ጥዕናውን ዜናውን ዕምቆት ናይ’ቲ ሰውራ’ዩ ዝዛረብ ነይሩ።
8-6- ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ኤርትራ ኣብ 1977 ካብ ማህጸን ህዝባዊ ሓይልታት ሓርነት’ዩ ተወሊዱ። ህዝባዊ ሓይልታት ሓርነት ድማ ኣብ 1970 ካብ ማህጸን ተጋደሎ ሓርነት ኤርትራ ተወሊዳ። ከምኡ’ውን ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራ ኣብ 1961 ካብ ማህጸን ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራ ክትውለድ ከላ፡ ምንቅስቓስ ሓርነት ኤርትራ ከኣ ኣብ 1958 ካብ ማህጸን ቀጽሪ ናጽነት ተፈጢሩ። ብተመሳሳሊ ቀጽሪ ናጽነት ኣብ 1949 ካብ ማህጸን ማሕበር ፍቕሪ ሃገር፡ ማሕበር ፍቕሪ ሃገር ድማ ድሕሪ ስዕረት ኢጣልያ ኣብ ካልኣይ ኲናት ዓለም ኣብ 1941 ካብ ማህጸን ህዝቢ ኤርትራ ፈልፊለን። እዚ ኸኣ ውጽኢት ናይ’ቲ ህዝቢ ኤርትራ ንዘመናት ኣንጻር ናይ ምዕራብን ምብራቕን ወረርቲ ዘካየዶ ቃልሲ እዩ። መራሕቲ ህዝባዊ ግንባር ሓርነት ከም ተጋዳላይ ሮመዳን መሓመድ ኑር፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂን ጽሓፊ ህዝባዊ ግንባር ንደሞክራስ ፍትሕን ኣልኣሚን መሓመድ ስዒድን ቀንዲ መራሕቲ ኣብ ተጋድሎ ሓርነት ኤርትራን ህዝባዊ ሓይልታት ሓርነት ኤርትራን እዮም ነይሮም።
8-7- ህዝባዊ ግንባር ከምቲ ጽሓፊ ዝበሎ ሰልፊ ዘይኮነስ፡ ከምቲ ስሙ ዝሕብሮ ንኩሉ ርእይቶታትን ኣተሓሳስባታትን ኣብ ክሊ’ቲ ኣብ ውሽጢ ሓደ ክፍለ ዘመን (1941-1991) ኣብ ዝተኻየደ ፖለቲካውን ዕጥቃውን ቃልሲ ዝማዕበለ ስነ-ሓሳባዊ፡ማሕበራዊ፡ ባህላውን ወተሃደራውን ወዘተ ዘጠቃልል ሃገራዊ ዕላማታት ሓቊፉ ዝኸይድ ግንባር እዩ።
8-8- ጽሓፊ ቀንዲ ዝምርኮሰሉ ምንጪ ስለምንታይ ህዝባዊ ግንባር ኣይገበረን ኣይርድኣንን እዩ። ምኽንያቱ እቲ መጽናዕቲ ብዛዕባኡ ስለዝኾነ ብሓደ ወገን፡ ብካልእ መዳይ ድማ ምንጪታት ስለዘለዎ እዩ። እቲ ጽሓፊ ዝተመርኮሰሉ ምንጪታት ከም ዊኪፔድያ፡ “ተጋዳላይ ካብ ሳህራ” ዝብል መጽሓፍን ኣስዓድ ቆሳኒን ኣሕመድ ኣቡ ሳዕዳን ዘዳለውዎ መጻሕፍትን በቶም ታሪኽ ምንቅስቓስ ሰውራ ኤርትራ ዝገለፎም ገለ ጉጅለታት ኤርትራ ዝዘርግሕዎ መጻሕፍትን ስለዝኾነ ሓቂን ዕቱብነትን ዝጐደሎ እዩ። ብዘይካ’ዚ ከኣ ካብ ውድዕነትን ስነፍልጠታዊ መንፈስን ዝረሓቀን ካብ ፖለቲካዊ ሕሳባት ዝብገስን ስለዝኾነ።
8-9- ኣብቲ መጽሓፍ ገለ ሕጥቦታት ብዙሕ ግዜ ተደጋጊሙ ኣሎ። ኣብ ትርጉምን ትሕዝቶን መንፈስን ዝኾነ ይኹን ጉድለት ከይገበርካ ከኣ ክስረዝ ዝኽእል’ዩ ነይሩ።
8-10- ብቀሊሉ ክስገር ዝኽእል ዝነበረ ናይ ኣስማትን ታሪኽን ጌጋታት ኣሎ። ንኣብነት ገለ ንምጥቃስ፡ ኣብ’ቲ መጽሓፍ ስም ወደብ ምጽዋዕን ወደብ ዓሰን ኣሲብን መሳዋን ተባሂሉ ተጻሒፉ ኣሎ። እቲ ኣብ 1961 ኣንጻር ሓይልታት መግዛእቲ ኢትዮጵያ ቀዳመይቲ ጥይት ሓርነታዊ ኲናት ኤርትራ ዝተኣወጀላ ጐቦ ኣዳል “ዓድል” ተባሂሉ ኣሎ። እዚ ድማ ገለ መወከሲታት ካብ እንግሊዘኛ ናብ ቋንቋ ዓረብ ክትርጐም ከሎ ዘጋጥም ጌጋ እዩ። ይኹን’ምበር ጽሓፊ ኣብ ገለ ምዕራፋት መጽሓፉ ቅኑዕ ኣስማት ተጠቂሙ እዩ።
8-11- እቲ መጽሓፍ ዝርዝር ትሕዝቶ ዝገልጽ የብሉን። እዚ ድማ ንኣንባቢ ዘድክም እዩ። ከምዚ ዝኣመሰለ ክቡር መጽሓፍ ድማ ትሕዝቶኡ ዝገልጽ ዘይብሉ ክወጽእ ኣይግባእን። ተመራማሪ ዘዳለዎ ወረቐት ዶክቶርነት ንትሕዝቶኡ ዝገልጽ ዝርዝር ክህልዎ ይጽበ ነይረ።
8-12- ኣብ መደምደምታ ክብሎ ዝደሊ እዚ መጽሓፍ’ዚ ክብሪ ዘለዎ መጽሓፍ እዩ። ክንበብ ዝግብኦን ሚዛን ዘለዎን እዩ። እቲ ሓሓሊፉ ዝተራእየ ጌጋታት
ድማ ኣብ ካልኣይ ሕታም ክእረም እትስፎ።
ሓደ ጥሪ 2020
